Mechowo – wieś z pradawną historią w gminie Swarzędz

Położenie i początki

Wieś Mechowo leży ok. 5 km na północny zachód od Swarzędza, nad rzeką Główną, na żyznych glebach polodowcowych.
Teren ten od wieków był dogodny do osadnictwa – w XIX i XX wieku w okolicy znajdowano fragmenty kości mamuta i nosorożca włochatego, które trafiły do poznańskich muzeów.

Pierwsza wzmianka o miejscowości – wówczas pod nazwą Michowo – pochodzi z 1383 roku. Wieś należała do dóbr biskupstwa poznańskiego i została złupiona podczas wojny domowej po śmierci króla Ludwika Węgierskiego.
Współczesna forma nazwy, Mechowo, pojawia się po raz pierwszy w 1422 roku.

Średniowieczne początki i rozwój folwarku

W 1396 roku wieś ponownie lokowano na prawie niemieckim. Kapituła poznańska sprzedała sołectwo Stanisławowi, synowi Sławęty z Koziegłów – pierwszemu znanemu z imienia sołtysowi Mechowa.
W XV wieku działał tu również młyn nad rzeką Główną, o którym wspomina zapis z 1424 roku.

Pod koniec XV wieku założono folwark, wzmiankowany w 1500 r. – złożony z 3 półłanków ziemi, stodół, spichlerzy i budynków gospodarczych. We wsi znajdował się także dwór, w którym mieszkali zarządcy majątku.

Mechowo w XVII i XVIII wieku

Po okresie rozwoju nastąpiło stopniowe wyludnienie. W 1619 roku odnotowano zaledwie dwa łany uprawne i młyn dwukołowy.
Po wojnach północnych (1700–1721) we wsi pozostało zaledwie kilka rodzin. W 1720 roku zapisano dramatycznie: „Na wsi wielkie pustki, ludzi nie masz tylko cztery baby.”
Od końca XVIII wieku dobra należały do kanonika Zakrzewskiego, a później były wydzierżawiane osobom świeckim, m.in. Maciejowi Zawadzkiemu, który mieszkał we dworze i został pochowany w klasztorze reformatów w Poznaniu.

W okresie zaborów

Po III rozbiorze Polski Mechowo znalazło się pod zaborem pruskim. Majątek należący do kapituły poznańskiej został przejęty przez władze pruskie i włączony do tzw. ekonomii swarzędzkiej.
W XIX wieku Mechowo liczyło ok. 100 mieszkańców. Działał tu młyn wodny, należący kolejno do Carla i Juliusa Krause, oraz dwa folwarki, z których jeden należał do rodziny Gottwaldów – właścicieli ziemskich związanych z niemieckim ruchem narodowym (Hakata).

Zachowane księgi stanu cywilnego z końca XIX wieku wymieniają wielu mieszkańców – zarówno niemieckich, jak i polskich – w tym rodziny: Drachowskich, Majchrzaków, Kunickich, Pieluchów, Nowickich.
Niektórzy z nich należeli do Towarzystwa Czytelni Ludowych, walczących o język polski w zaborze pruskim.

Dwudziestolecie międzywojenne i czasy nowożytne

Po odzyskaniu niepodległości Mechowo pozostało niewielką osadą rolniczo-przemysłową.
W 1928 roku w pobliżu młyna uruchomiono fabrykę akumulatorów, prowadzoną przez inż. Czesława Gottschalka. Wytwarzano tu akumulatory radiowe, samochodowe i przemysłowe. Zakład funkcjonował również podczas okupacji i przez kilka lat po wojnie.

W okresie międzywojennym właścicielem gruntów był hr. Krzysztof Cieszkowski, który sukcesywnie przejmował ziemie od niemieckich osadników.
Po 1945 roku młyn działał jeszcze krótko, produkując paszę, jednak stopniowo popadł w ruinę. Do dziś zachował się jego neogotycki budynek mieszkalny młynarza, niestety w złym stanie technicznym.

Współczesność

Dzisiejsze Mechowo to niewielka, częściowo wyludniona osada.
Na terenie dawnych zabudowań młyńskich i fabrycznych prowadzono po 1990 roku drobną działalność produkcyjną. Mimo zmian, Mechowo pozostaje miejscem o wyjątkowej historii – od czasów średniowiecznych po współczesność – łączącym w sobie ślady polskie i niemieckie, rolnicze i przemysłowe.