Klasycystyczny manifest Schinkla – Pałac von Treskowów w Owińskach

W samym sercu Owińsk znajduje się jedna z najważniejszych rezydencji ziemiańskich w Wielkopolsce. Późnoklasycystyczny pałac von Treskowów to nie tylko symbol potęgi dawnych właścicieli, ale przede wszystkim jedno z najwcześniejszych dzieł Karla Friedricha Schinkla – architekta, który później zdefiniował wygląd XIX-wiecznego Berlina i Europy.

Budowa tej okazałej rezydencji trwała w latach 1804–1806. Projekt kojarzony jest z nazwiskami wybitnych twórców działających w środowisku berlińskim: Ludwika Catela oraz początkującego wówczas Karla Friedricha Schinkla. Istnieje również hipoteza, że głównym autorem mógł być David Gilly, któremu młody Schinkel jedynie pomagał.

Architektura pełna zmian

Budynek pałacu nie powstawał jako jednorodna bryła. W pierwszym etapie wzniesiono siedmioosiową część środkową. Jednak jeszcze w trakcie budowy koncepcja uległa zmianie: budynek poszerzono, a od strony ogrodu dodano płytki ryzalit.

Dziś pałac to dwukondygnacyjna budowla na rzucie wydłużonego prostokąta, posadowiona na wysokich piwnicach z kamienia polnego. Charakterystyczne elementy elewacji to:

• Portyk dorycki: Frontowy ryzalit zdobią cztery kolumny podtrzymujące balkon z ozdobną, żeliwną balustradą.

• Boniowanie: Parter budynku zdobiony jest poziomymi żłobieniami w tynku.

• Dach: Wysoki, czterospadowy dach z oknami powiekowymi.

• Weranda: Od strony ogrodu znajduje się drewniana, niegdyś oszklona konstrukcja.

Wnętrza: Gdzie narodził się geniusz

To właśnie w układzie i dekoracjach wnętrz najwyraźniej widać rękę Schinkla. Układ pomieszczeń jest dwutraktowy, z silnie podkreśloną osią środkową:

• Kolumnowa sień: Reprezentacyjne wejście z czterema parami doryckich kolumn i malowanym pastelowym fryzem z motywem girland i medalionów. Na suficie widnieje malowana rozeta-słońce.

• Okrągły westybul: Unikalne pomieszczenie nakryte sklepieniem parasolowym, ozdobione malowanymi gwiazdami i motywami pawi. W ścianach znajdują się konchowe nisze, w których dawniej stały posągi.

• Podział funkcjonalny: Piętro zajmowały apartamenty reprezentacyjne, parter przeznaczony był na cele mieszkalne, a przybudówki boczne mieściły kuchnię, służbę oraz mieszkanie zarządcy.

Park i zaplecze gospodarcze

Rezydencję otacza rozległy park krajobrazowy, zaprojektowany według tradycji przez wybitnego ogrodnika królewskiego – Petera Josepha Lenné. Całość założenia uzupełnia zabudowa gospodarcza powstająca sukcesywnie do 1906 roku. Skupiała się ona wokół dwóch podwórzy: jedno służyło hodowli i uprawie zbóż, drugie – browarnictwu.

Losy powojenne

Rodzina von Treskow władała Owińskami do 1945 roku. Po II wojnie światowej majątek przejęło Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR). W pałacowych salach mieściły się m.in. szkoła i przedszkole. Obecnie ten niezwykły zabytek, będący świadkiem narodzin europejskiego klasycyzmu, nie jest użytkowany, czekając na swoją nową kartę w historii.