Borowo-Młyn

Borowo-Młyn (Mühle Borowo) – historia zaginionego młyna nad rzeką Główną

W dolinie rzeki Głównej, między Puszczą Zielonka a Parkiem Krajobrazowym Promno, istniało niegdyś prężnie działające gospodarstwo i młyn wodny – Borowo-Młyn. Dziś po dawnym majątku nie pozostał żaden budynek, ale wspomnienia, źródła archiwalne i relacje mieszkańców pozwalają odtworzyć historię tego miejsca.

Początki majątku i XIX wiek

Pierwsza wzmianka o Borowie-Młynie pochodzi z 1841 roku, gdy ziemia należała do Teofila Urbanowskiego z sąsiedniej wsi Kowalskie.
Na mapach z drugiej połowy XIX wieku widać wyraźnie zabudowania młyna zlokalizowane przy brzegu rzeki Głównej, w pobliżu drogi prowadzącej do Jerzykowa.
Z opisu konserwatora zabytków wynika, że główny budynek mieszkalny – murowany z cegły, parterowy z dachem dwuspadowym – miał charakter dworu, a nie typowego domu wiejskiego. Jego budowę datuje się na połowę XIX stulecia.

Rodzina Meyerów i okres międzywojenny

W latach 20. XX wieku właścicielami majątku była rodzina Meyerów, niemieckich gospodarzy znanych w okolicy z pracowitości i uczciwości.
Ostatnim zarządcą młyna był Richard Meyer – „dobry gospodarz i życzliwy człowiek, z brodą jak patriarcha”, jak wspominają najstarsi mieszkańcy.

Majątek obejmował około 600 morgów pruskich ziemi (ponad 150 hektarów) i młyn wodny na rzece Głównej. Meyerowie utrzymywali sześć koni roboczych i zatrudniali cztery okoliczne rodziny. Młyn działał prawdopodobnie do 1938 roku, kiedy spłonął – pożar zakończył ponad stuletnią historię przetwórstwa zboża w tej części gminy Pobiedziska.

Zniszczenia i losy powojenne

Po wojnie z budynków pozostały jedynie mury, które do 1948 roku zostały rozebrane przez okolicznych mieszkańców.
Stodoła polna spłonęła już po II wojnie światowej, a ostatni z zabudowań – dawny dwór Meyerów – rozebrano dopiero w XXI wieku.

Po 1945 roku dom zamieszkiwały rodziny polskie, które wcześniej pracowały u Meyerów.
W 1947 r. władze Pobiedzisk przekazały budynek Leonowi Widelickiemu, dawnemu rządcy majątków w Kórniku i Czerniejewie, który jeszcze przed wojną kupił młyn w Jerzykowie.
Od 1962 r. właścicielką była jego córka Longina Widelicka, a od 1998 r. – Artur i Elżbieta Wideliccy.

Borowo-Młyn dziś

Obecnie w Borowie-Młynie nie ma już śladów dawnego młyna ani dworu.
Wieś jest spokojnym sołectwem gminy Pobiedziska, obejmującym także miejscowości Gorzkie Pole i Promno Stację.
Leży na obrzeżu Zalewu Kowalskiego, w krajobrazie ukształtowanym przez lodowiec, z charakterystycznymi pagórkami i obniżeniami.
Na miejscu dawnego młyna można wciąż odnaleźć fundamenty i pozostałości mostku nad rzeką Główną.

W ostatnich latach mieszkańcy i lokalne stowarzyszenia dokumentują to miejsce w formie zdjęć, nagrań i opisów. Na kanale YouTube dostępne są materiały prezentujące pozostałości młyna oraz dawne koryto rzeki Głównej.

Ciekawostki

• Niemiecka nazwa wsi: Mühle Borowo (w okresie okupacji: Waldstein).

• W 1905 r. Borowo-Młyn liczyło 9 domów i obszar 151,4 ha.

• Zalew Kowalski, powstały w 1984 r., zajął część terenów dawnego majątku.

• Młyn znajdował się przy naturalnym spiętrzeniu rzeki Głównej, w miejscu o dogodnym spadku wód.