Stęszewko – od królewskich nadań do olęderskich kolonii

Stęszewko to jedna z najstarszych i historycznie najciekawszych miejscowości w regionie. Choć dziś kojarzy się nam głównie z malowniczym położeniem nad jeziorem, jej dzieje to fascynująca kronika zmian własnościowych, wojennych pożóg, nowatorskiego osadnictwa i wielkich rodów wielkopolskich.

Pod względem historycznym nazwa Stęszewko ma charakter kompleksowy – obejmuje zarówno obecną wieś, jak i okoliczne przysiółki (takie jak Stęszewice czy nieistniejące już osady olęderskie), które przez stulecia były z nią administracyjnie związane.

Średniowieczne początki i królewskie wymiany

Wieś istniała już we wczesnym średniowieczu jako własność książęca. Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1292 roku, kiedy to biskup poznański Jan II Herbicz wymienił wieś Krośno na Stęszewko (wówczas Skosewo), należące do Przemysła II – późniejszego króla Polski. Tym samym wieś na stulecia stała się własnością kapituły poznańskiej.

Już w 1339 roku wieś była dobrze rozwinięta gospodarczo. Dokumenty lokacyjne wspominały o:

• dwóch karczmach,

• prawie do posiadania kowala, szewca i piekarza,

• przywilejach łowieckich i rybackich na jeziorze Malge (dzisiejsze Jezioro Stęszewskie),

• młynie wodnym, który odbudowano w 1404 roku.

Wojenne pożogi i „potop”

Historia nie oszczędzała Stęszewka. Wieś była niszczona przez pożary (1431 r.) oraz przemarsze wojsk podczas wojny trzynastoletniej i ostatnich wojen z Krzyżakami (1521 r.). Prawdziwy cios przyniósł jednak potop szwedzki (1655–1660), po którym miejscowość niemal całkowicie opustoszała.

Rewolucja olęderska i czasy pruskie

Aby ratować gospodarkę, w 1677 roku sprowadzono osadników olęderskich. Byli to koloniści z krajów niemieckich, którzy gospodarowali nowocześniej niż chłopi pańszczyźniani. Ulokowani zostali głównie w dzisiejszych Stęszewicach oraz przysiółkach Suche Olędry i Jezierze.

Po II rozbiorze Polski majątek został odebrany Kościołowi i włączony do domeny królewskiej Prus. W XIX wieku administratorem i właścicielem dóbr był m.in. zasłużony ród Radońskich oraz rodzina von Brandis. W okresie międzywojennym największym posiadaczem ziemskim był tu Władysław Taczanowski, a ostatnim zarządcą przed wojną był Metody Dezor.

Losy powojenne i teraźniejszość

Po 1945 roku majątek znacjonalizowano. Stęszewko przechodziło przez ręce Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej oraz PGR-u, by w 1982 roku trafić pod zarząd Akademii Rolniczej w Poznaniu. Od 2008 roku zabytkowy folwark jest własnością prywatną państwa Jachimowiczów, którzy podjęli się trudu jego rewitalizacji.

Co warto zobaczyć w Stęszewku?

Dla miłośników historii i aktywnego wypoczynku Stęszewko oferuje wyjątkowe miejsca:

• Zespół folwarczny i park podworski – świadectwo dawnej potęgi gospodarczej wsi.

• Cmentarz ewangelicki – pamiątka po dawnych osadnikach olęderskich.

• Wilczy Szlak – Stęszewko jest punktem początkowym tego znanego konnego szlaku, który prowadzi przez najpiękniejsze tereny puszczy.